İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Endüstri Bitkileri
  3. Yerfıstığı Yetiştiriciliği

Yerfıstığı Yetiştiriciliği

fresh-peanuts-white_144627-16018

Yerfıstığı içerdiği yağ, protein, karbonhidrat, vitaminler ile insanlar ve hayvan için değerli bir besin kaynağıdır.

Yerfıstığı tohumları çeşitlere göre değişmekle birlikte %44-56 oranında yağ içerir. Yerfıstığı yağı, tat ve dayanıklılık bakımından pek çok bitkisel yağdan daha üstündür. Özellikle beslenme açısından önemli olan yağ asitlerinden sekiz tanesini içermesi yağın değerinin arttırmaktadır.

Yerfıstığı tohumları protein oranı çeşitlere göre değişmekle birlikte %20-30’dur.

Yerfıstığı Kullanım Alanları

Yerfıstığı Yağı Kullanımı

Sıvı olarak kızartmalarda çok yaygın kullanılmaktadır. Ayrıca; bisküvi, pasta, şekerleme ve balık konservelerinin hazırlanmasında kullanılır. Margarin yapımında da kullanılır.

Düşük kaliteli yerfıstığı yağları ise sabun v.b. gibi sanayide değerlendirilmektedir.

Yerfıstığı Tohumu Kullanımı

Taze veya kuru kavrulup çerez olarak çok fazla miktarda tüketilmektedir. Ayrıca tohumlarının ezilmesi ve çeşni veren maddelerin katılmasıyla “Penaut Butter” denilen fıstık ezmesi yapılır.

Yerfıstığı Küspesi Kullanımı

Yerfıstığı Küspesi

Yağı çıkarıldıktan sonra geriye kalan küspe çok değerli yem katkı maddesidir. Karma yemlerin yapımında kullanılmaktadır.

Yerfıstığı küspesi değişik şekillerde işlenerek insan gıdası olarak da kullanılmaktadır.

Yerfıstığı Bitki Kısımlarının Kullanımı

Yerfıstığı bir baklagil bitkisi olduğu için bitki kısımları çok değerli hayvan yemidir. Yeşil yem olarak doğrudan hayvanlara yedirildiği gibi, kurutularak balya yapılmakta ve kış aylarında hayvanlara yedirilmektedir.

Yerfıstığının sapları genellikle süt sığırcılığında kullanılmaktadır. Ayrıca silo yemi yapılarak da değerlendirilmektedir.

Yerfıstığı Kabuğu Kullanımı

Yerfıstığı meyvelerinden tohumun çıkarılması ile geriye kalan kabuk yakacak olarak, sunta yapımında, yem dolgu maddesi olarak toprağa gübre şeklinde verilmektedir

Yeşil Gübreleme ile ilgili makalemizi okumak için tıklayınız : Yeşil Gübreleme

Yerfıstığı Bitkisel  Özellikleri

Kök

Kazık köklü bir bitkidir. Toprak ve yetiştiricilik şartlarına göre 100-150 cm’e kadar uzayabilmektedir. Ana köke paralel önce 10-20 cm yanlara doğru sonra aşağı doğru 100-150 cm uzayan yan kökler bulunmaktadır.

Sap

Sap gelişme tiplerine göre 30-90 cm yukarıya ve yanlara doğru uzayabilmektedir. Sapları taze iken köşeli ve yassıdırlar, gelişme tamamlandıktan sonra saplar yuvarlaktır.

Yan dallar ana sapın yaprak koltuklarından çıkar. Yerfıstığında dallanma istenen bir durumdur.

Yaprak

Yerfıstığında yapraklar ana sap ve yan dallar üzerinde meydana gelmektedir. Yerfıstığında yaprak, bileşik yaprak özelliğinde olup dört adet yaprakçıktan oluşmaktadır. Yaprakçıklar uzunca olup, dört yaprakçıktan meydana gelmiştir. Yaprakçıklar bir yaprak sapı üzerinde karşılıklı olarak dizilmişlerdir.

Çiçek

Yerfıstığı Çiçeği

Yaprak koltuklarından 2-4 adet çiçek meydana gelmektedir. Çeşit özelliklerine bağlı olarak ekimden 40-50 gün sonra çiçeklenme başlar. Bir bitkide 600-100 adet çiçek açmakta bunların ancak %60-75 i döllenebilmektedir.

Çiçek %99 kendine döllenir. Döllemeden sonra taç yapraklar kuruyarak dökülmektedir.

Meyve

Yerfıstığı Meyvesi

Yumurtalık saplarının ucunda toprak içerisine giren yumurtalık gelişerek meyveyi oluşturur. Çiçeklenmeden yaklaşık 60 gün sonra ilk meyve oluşur. Meyvelerin uzunluğu 21-63 mm , genişliği 8-19 mm olmaktadır.

Meyve sayıları 1-4 arasında değişen boğumlardan meydana gelmektedir.

Meyvedeki kabuk oranı %20-40 arasında değişmektedir.

Tohum

Yerfıstığı Tohumu

Meyveler belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra içerisinde tohumlar meydana gelmeye başlar. Çeşitlere göre 2-4 adet tohum meydana gelmektedir.

Tohum şekli oval ile uzun-oval arasında değişim göstermektedir.

Tohum kabuğu açık pembe, saman sarısı, mor, kırmızı veya kahverengi olmaktadır.

Tohum uzunluğu 9,5-24 mm , genişliği 6-14 mm arasında değişmektedir.

Yerfıstığı Ekolojik İstekleri

İklim İsteği

Tohumlar 5-40 oC toprak sıcaklığında çimlenebilmektedir. Çimlenme hızlı olabilmesi için ideal sıcaklık 20-35 oC olmalıdır.

Fotosentez 10 oC de başlamakta , 30 oC de max. seviyeye ulaşmakta ve 40 oC de azalmaktadır.

Yetiştiricilik süresince 3000-4500 oC sıcaklık toplamına ihtiyaç duymaktadır . 500-600 mm yağış tarımı için yeterli olmaktadır.

Toprak İsteği

Yerfıstığı hemen her toprakta rahatlıkla yetişebilmektedir. Ancak, fazla ağır ve su tutan topraklar ile fazla taşlı topraklarda yetiştirildiğinde verim önemli ölçüde düşmektedir.

İyi drene olmuş, gevşek yapılı, kumlu-tınlı, kalsiyumca zengin ve organik maddesi orta derece olan toprak yetiştiricilik için idealdir.

Asitli ve alkali topraklarda iyi gelişemez Optimum pH 6-6,4 arasında olmalıdır.

Yerfıstığı Tarımı

Ekim Nöbeti

Tarlaya iki yıldan daha fazla sürede üst üste yerfıstığı ekilmesi önerilmemektedir.

Pamuk, soya ve susam gibi bitkilerden sonra aynı tarlaya ekilmesi önerilmemektedir. Çünkü bu bitkilerde bulunan hastalık ve zararlılar yerfıstığına da zarar vermesidir.

Buğday ve mısır gibi bitkilerle ekim nöbetine girmelidir.

Şu ekim nöbeti uygulanabilinir;

  • Buğday + 2. Ürün yerfıstığı + pamuk veya 1. Ürün mısır
  • Turfanda patates + 1. Ürün yerfıstığı + buğday + 1. Ürün yerfıstığı + pamuk

Toprak Hazırlama

Ana ürün olarak yetiştirilecekse tarla sonbaharda ön bitkinin haşatından sonra pullukla 20-25 cm derinlikte sürülür. Kışı bu şekilde geçiren toprak ilkbaharda yüzlek olarak kültüvatör ile karıştırılır. Gübre ekim sırasında mibzerle verilmeyecekse ekim öncesi elle veya fırfır denilen aletler ile tarlaya serpilir ve diskaro ile toprağa karıştırılır. Sonra üzerinden sürgü veya merdane geçilerek toprak yüzeyi hafifçe bastırılır.

İkinci ürün olarak yetiştirilecekse 1. Ürün hasadından sonra anız yakılır ve toprak yeterince tav yok ise tarla sulanarak tava gelmesi sağlanır. Toprak tava geldiğinde kültüvatör veya diskaro ile normal derinlikte işlenir. Daha sonra gübre verilerek diskaro ile karıştırılır. Üzerinden sürgü ve merdane geçilerek ekime hazır hale getirilir.

Ekim

Ekim Zamanı

Ana ürün ekilmek istendiğinde toprak 13-15  oC’nin üzerinde olması gerekmektedir. Genellikle 10 Nisan- 20 Mayıs tarihleri arasında 1 . ürün yerfıstığı ekimleri yapılmaktadır.

2. ürün olarak ekilmek istendiğinde 1. Ürün hasadından sonra en kısa süre içerisinde yapılmalıdır. 25 hazirana kadar ekim kesinlikle bitirilmelidir. Ekim geç olursa hasat zorlaşmaktadır.

Ekim Sıklığı

Ana ürün ekim sıklığı  75 x 25 , ikinci ürün olarak 70 x 15  cm olmalıdır.  Ekim sıklığına göre 5,5-11,5 kg arasında değişmektedir.

Ekim Derinliği

Kumsal topraklarda 6-9 cm , ağır topraklarda 5-6 cm derine ekilmelidir.

Yerfıstığı Bakımı

Gübreleme

Gübreleme yapılmak istenen toprağa öncelikle toprak ve yaprak analizlerine göre gübreleme yapılmalıdır.

Yerfıstığında gübreleme 4-5 kg/da N (azot) , 3,5-10 kg/da P2O5  , çiçeklenme devresinde 35-45 kg/da CaO verilebilir.

Çapalama ve Yabancı Ot Kontrolü

Yer fıstığı bir çapa bitkisidir. Çapalama kök sisteminin havalandırmak, kapilariteyi kırarak su kaybını  önlemek ve zararlı otları ortadan kaldırmak içi  yapılır.

Yerfısıtığını toprak yüzeyinde 3-4 yapraklı olduğu dönemde ilk çapa yapılmakta, gelişme ilerledikçe tarladaki yabancı ot durumuna göre 2, , 3. Ve 4. Çapalama yapılmaktadır.

Son çapalama lister tipi çapalar ile boğaz doldurma şeklinde yapılmalıdır.

Boğaz Doldurma

Boğaz doldurma ile ginoforlar* toprağa yaklaştırılır ve toprak içersine giren ginofor uc  kısımlarındaki döllenmiş yumurtalık gelişerek meyveler oluşturur.

Boğaz doldurma el çapası ile yapıldığı gibi traktör kullanılarak lister gibi çapalar ile de ilk sulamadan önce yapılır.

Sulama

Yerfıstığı 3 dönemde fazla miktarda suya ihtiyaç duymaktadır.

  • 1 . dönem tohum çimlenme devresi. Tohum kuruya ekilmiş ise çimlenme için yağmurlama ile 13- 19 mm lik sulama suyu yeterlidir.
  • dönem ekimden sonraki 50-100 gün arasında çiçeklenme ve ginofor oluşturma devresidir
  • dönem meyvelerin oluşması ve olgunlaşma döneminde

Yerfıstığı Hasat ve Kurutma

Yerfıstığı ortalama 115-145 günde hasat olgunluğuna gelmektedir.

Hasat erken yapıldığında meyveler tam doldurmadığı için verim düşmekte , hasatta geç kalındığında ginoforlar çürüdüğü için meyveler toprak içerisinde kalmakta ve hasat kaybı arttığı için verim önemli düşmektedir.

Hasat belirleme yöntemi

En fazla kullanılan yöntem meyve kabuğu soyma yöntemidir. BU yöntemde hasada yakın tarlanın değişik 4 yerinden 4 bitki seçilir ve bunların meyveleri toplanır. Daha sonra bunların meyve kabuğu soyulmaya başlanır. Özel hazırlanmış kartlar üzerine soyulan meyveler kabuk rengine göre dizilir ve buna göre hasat zamanına karar verilir.

Hasat

Hasat makine ile yapılmaktadır. Bunun için önce bitkiler topraktan kazılmakta ve toprak üzerine meyveler üste gelecek şekilde serilmektedir. Bitkiler  7- 10 gün tarlada bu şekilde bekletildikten sonra harmanlama makineleri ile meyveler saplarından ayrılmaktadır.

Ülkemizde yerfıstığının hasadı genellikle elle yapılmaktadır. Bunun için hasadında kullanılmak üzere özel söküm pullukları geliştirilmiştir. Bunlar ile yer fıstığı topraktan kazılmakta arkadan gelen işçiler tarafından bitkiler çekilerek meyveleri toplanmaktadır.

Kurutma

Yerfıstığını uzun süre bozulmadan saklanabilmesi için kabuklu olarak %9 , iç olarak %7 nin altında rutubet içermektedir.

Hasat edilen yerfıstıkları yıkanmakta ve daha sonra sergen denilen yerlerde kurutulmaktadır. Bu sergenler toprak ve beton zemin olabilmektedir.

Yerfıstığı asfalt kokusundan çok çabuk etkilenmektedir. Aromalarında hoş olmayan bir koku meydan gelmektedir.

Yerfıstığı Hastalık ve Zararlıları

Hastalıklar

En Önemli hastalıkları ;

  • Kök Çürüklüğü

  • Sap Çürüklüğü

  • Yaprak Leke

Bunların dışında Antraknoz, Fomopsis, Yerfıstığı Mottle Virusu, Yerfıstığı Mozaik Virusu, Rizoktonya, Fusarium , Kök Uru Nemetodu hastalıları mevcuttur.

Zararlılar

En Önemli zararlısı Kırmızı Örümcektir.

Kırmızı Örümcek

Bunun dışında Bozkurtlar ve Telkurdu zararlıları mevcuttur.

*Yerfıstığı çiçeği döllendikten 10-12 gün sonra yumurtalık sapı uzamaya başlar. Buna ginofor denir.

Önerilen Makale;  Soya Yetiştiriciliği

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Ziraat Mühendisi & Sürdürülebilirlik Koordinatörü     Büyük adımların gayeleri, diğerlerinin ise istekleri vardır. . .

Yorum Yap