İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Yağ Bitkileri
  3. Soya Yetiştiriciliği

Soya Yetiştiriciliği

soybean-pod-filled-with-beans-field_73164-550

Tohumlarında %36-40 protein, %18-24 yağ, %26 karbonhidrat ve % 8 madensel maddeler içeren soya insan ve hayvan beslenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Soya içerdiği değerli besin maddeleri nedeniyle 250 den fazla değişik yerlerde kullanılmaktadır. Bu özelliğinden dolayı “sarı altın” veya “asrın harika bitkisi” olarak isimlendirilmektedir.

Soyanın Kullanım Alanları

Gıda Maddesi Olarak Kullanılması

Soya yağı Dünya bitkisel yağlı tohum üretiminin %50’si ve bitkisel ham yağ üretiminin ise %27’si soyadan karşılanmaktadır. Sarı renkli ve hoş kokulu olan soya yağı; en fazla margarin olarak tüketilmektedir.

Soya unu, büyüme ve gelişmeyi teşvik eden ve hızlandıran çok değerli amino asitleri içerdiği için, bebek mamalarının yapımında katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Ayrıca salam, sosis, bisküvi, kurabiye, makarna, şekerlemeler, özel diyet besinleri vs. insan gıdası olarak kullanılmaktadır.

Hayvan Beslenmesinde Kullanımı

Yağı alındıktan sonra geriye kalan kısmına küspe denir. Soya küspesi doğrudan hayvan yemlerine katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.

Soya küspesi diğer yağlı tohum küspeleri ile karşılaştırıldığında daha düşük oranda ham selüloz içermektedir. Bu özellikleri nedeniyle hayvan beslenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Kanatlı hayvanların yemlerine soya küspesi ilave edildiğinde et ve yumurta veriminde önemli artışlar olmaktadır.

Soya bitkisinin toprak üstü kısımları yeşil yem ve silo yem olarak değerlendirilmektedir.

Hasat sonrası tarlada kalan sapları parçalanarak saman haline getirilerek hayvan yemi olarak kullanılmaktadır.

Sanayi Ham maddesi Olarak Kullanılması

Soya yağ, soya konsentresi ve soya lesitini olarak gıda dışı amaçla sanayide kullanılmaktadır. Bunların başında; macun bileşikleri, dezenfektan, tarım ilaçların yapımı, matbaa mürekkebi, yağlı bezler, sabun, kozmatik boyalar, cam macunu, antibiyotik, muşamba, kumaş boyaları, kontraplak, mukavva, tutkal, maya üretimi, sünger yapımı, tıbbı ilaç yapımı, margarin üretiminde vs. gelmektedir.

Soyanın Bitkisel Özellikleri

 

Kök

Soya kazık köklü bitkidir. Kazık kök 2-2,5 m derinliğe kadar inmektedir.  10-15 cm ana kökten, yann köklerden meydana gelmektedir. Yan kökler önce 40-75 cm yanlara sonra 180 cm aşağı doğru uzayarak derine inmektedir. Soyada ana ve yan kök üzerinde nodoziteler bulunur.

Sap

Fotoğraf ; Zeliha Çınkır’a Aittir

Yabani soya çeşitlerinde sap, yatık ve sarılıcı olarak gelişmesine karşın, kültür formlarında dik olarak gelişmektedir.

Soyada sap boğumlardan meydana gelmektedir. Bitki boyu çeşit, ekim sıklığı, ekim zamanı ve yetiştirme şartlarına bağlı olarak 30-150 cm arasında değişim göstermektedir.

Yaprak

Yapraklar sap boğumlarında meydana gelir ve bileşik yaprak özelliğindedir. Soya yaprağı genellikle 3 yaprakçıktan meydana gelmektedir. Soyada fazla yapraklılık istene  durumdur çünkü yaprak koltuklarından çiçek sürgünleri meydana gelir.

Çiçek

Yaprak koltuklarından meydana gelen çiçekler demet halindedir. Bir çiçek demeti 3-15 adet çiçekten meydan gelmektedir.

Meyve

Fotoğraf Zeliha Çınkır’a aittir.

Çiçek döllendikten sonra yumurtalık gelişen meyveyi oluşturur. Meyve fasulye şeklinde olup, üzeri tüylerle kaplıdır. Meyveler taze iken yeşil, olgunlaştıkça sarı veya kahverengi olurlar. Meyve içerisinde 1-5 adet tohum oluşur.

Tohum

Tohumlar yuvarlak, oval veya elips şeklindedir. Tohum rengi sarıdır. Bazı yeşil, siyah veya kahverengi tohumları olan çeşitlerde vardır.

Soyada 1000 tohum ağırlığı 130-250 gr arasında değişmektedir.

Soya Tarımı

 

İklim İsteği

Soya yazlık bir bitkidir. Yetişme süresi boyunca 2400-3600 oC sıcaklık toplamına ihtiyaç duymaktadır. Soyada fotosentez için uygun sıcaklık 25-30 oC’dir. Hava sıcaklığı 30 oC’nin üzerinde çıktığında fotosentez olumsuz etkilenmektedir.

21  oC’nin üzerinde döllenme normal olmaktadır. Soya tohumları 4-40 oC arasında çimlenmektedir. Çimlenme için uygun toprak sıcaklığı 25-30 oC’dir.

Soya bitkisi yetişme periyodu boyunca toplam 600-700 mm su tüketmektedir.

Toprak İsteği

Toprak isteği bakımından çok seçici değildir. Fazla kumlu ve taşlı topraklarda verim düşük olmaktadır. Toprak pH’sı 6,2-6,8 arasında olmalıdır.

Ekim Nöbeti

Baklagil bitkisi olduğu için ekim nöbetinde önemli bir yere sahiptir. Havanın serbest azotunu toprağa bağlaması ve toprakta bol organik madde bırakması nedeniyle toprağın verimliliğini arttırmaktadır.

Ülkemizde buğday hasadından sonra 2.ürün olarak başarı ile yetiştirildiği için boş geçen yaz döneminde soyanın ekilmesi ile değerlendirilir.

Soyanın hasadından sonra aynı tarlaya yüzlek köklü buğday, mısır gibi bitkiler önerilmektedir.  İkinci ürün soyadan sonra pamuk ve karpuz ekiminden uzak durulmalıdır.

Toprak Hazırlama

Ana Ürün İçin Toprak Hazırlığı

Soyanın tarımı yapılacak tarla sonbaharda 20-25 cm derinden pullukla sürülmelidir. Kışı bu şekilde geçiren tarla şubat ayı içerisinde kültüvatör ile karıştırılır. Ekim zamanına kadar bekletilen toprak ekim zamanından hemen önce kültüvatör veya goble-disk ile tekrar karıştırılır. Daha sonra üzerinden sürgü veya tapan geçilerek tarla yüzeyi düzlenir ve toprak sıkıştırılır.

İkinci Ürün İçin Toprak Hazırlama

Haziran ayında toprak tava gelir gelmez goble-disk ile yüzlek bir sürüm yapılır. Arkasından en az iki veya üç defa sürgü veya tapan geçirilir.

Ekim

Ekim zamanı ana ürün olarak nisan ayı ortalarında başlayıp, mayıs sonuna kadar devam etmektedir. İkinci ürün soya ekimi Haziran ayı içerisinde yapılmaktadır.

Ekim sıklığı ana ürün veya erken ikinci ürün ekinlerinde sıra arası 65-70 cm olmalıdır. İkinci üründe ekim geciktiğinde 50-55 cm kadar düşürülmelidir. Sıra arasına bağlı olarak sıra üzeri 5-7 cm olmalıdır.

Ekim derinliği ekim tavlı toprağa yapılacaksa 5-6 cm, tavı biraz geçmişse 7-8 cm, ekim kuru toprağa yapılacak ve yağmurlama kurulacak ise 4-5 cm olmalıdır.

Soyanın Bakımı

Gübreleme

Öncelikle gübreleme için toprak tahlili yapılmalı ve ona göre işlem yapılmalıdır. Soyanın 1 dekar alandan 36 kg saf N, 9 kg saf P2O5 ve 16kg K2O kaldırdığı görülmüştür.

Ekimden önce veya ekimle birlikte dekara 4-6 kg N, 6-14 kg arasında P2O5 gübre verilmesi önerilmektedir.

Çapalama ve Yabancı Ot Kontrolü

Soya bir çapa bitkisi olduğundan yetiştirme mevsimi boyunca yabancı ot kontrolü ve toprağı havalandırmak için 2-3 defa çapalama yapılmaktadır. Soya ilk ara çapası bitkiler toprak yüzeyine çıkıştan 10-12 gün sonra traktörle yapılmaktadır. Bitkinin gelişimi ve yabancı ot durumuna göre 2. Ve 3. Çapalama yapılmalıdır.

Sulama

Tarla bitkileri içerisinde en fazla su tüketen bitkilerin başında gelmektedir.

Ana ürün ekimlerinde ilk sulama geç yapılmaktadır. İkinci ürün ekimlerinde ise bitkiler 10-15 cm boylandığında ve ilk çiçekler görülmeye başladığında ilk sulama yapılmalıdır. İlk sulamayı takiben hava şartlarına bağlı olarak 12-15 gün ara ile 3-5 defa sulama yapılmalıdır.

Soya Hasadı

 

Hasat olgunluğuna gelmiş soya bitkilerinde yaprak dökülür, bitkinin sap ve baklaları sararır.

Soya hasadı biçerdöver ile yapılmaktadır. Biçerdöver tablaları hasat sırasında seddelerin üzerine gelmesi önlenmelidir.

Kurutma ve Depolama

Hasat sonrası üründeki rutubet %14-15’in üzerinde olduğunda kurutmaya gerek duyulmaktadır. Soya için en iyi kurutma 38 oC altındaki sıcaklıkta ve %40-50 nisbi nemde yapılmalıdır.

İyi bir depolama yapılamaz ise denge nemi nedeniyle rutubet oranı tekrar %15-16 ya yükselmektedir. En iyi depolama havalandırma sistemi bulunan “bin” tipi depoda yapılmaktadır.

Soya Hastalık ve Zararlıları

Hastalıklar

Tomurcuk yanıklık virüsü , Kök çürüklüğü ve mildiyö en önemli hastalıklardır.

Tomurcuk Yanıklığı Virüsü Hastalığı

Zararlılar

Beyaz sinek, karadrina, yeşilkurt, prodenya, kokulu böcek, kırmızı örümcek en önemli zararlılardır.

Beyaz Sinek

Önerilen Makale; Geleneksel Yağ Bitkimiz “Ayçiçeği”

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Ziraat Mühendisi & Sürdürülebilirlik Koordinatörü     Büyük adımların gayeleri, diğerlerinin ise istekleri vardır. . .

Yorum Yap

Bu yazının yorum fonksiyonları kapatılmıştır.