İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Endüstri Bitkileri
  3. Pamuk Yetiştiriciliği

Pamuk Yetiştiriciliği

cotton-flowers-wooden-table_144627-9163

Pamuk, lif ve yağ bitkisidir. Pamuğun uzun olan ve kıvrımlılık özelliğinden dolayı kolayca eğrilebilen ve iyi iplik yapılabilen lifleri dokuma sanayinde fazlaca kullanılmaktadır. Pamuk ayrıca yüksek oranda yağ içeren ve “çiğit” olarak adlandırılan tohumundan da faydalanılan bitkidir.

Pamuğun Kullanım Alanları

Pamuğun lifleri dokuma sanayisinde, sicim ve halı ipliği yapımında, Şilte ve otomobil lastiklerinin doldurulmasında, plastiklerde ve barut yapımında kullanılmaktadır.

Pamuk çiğidinden elde edilen yağ yemeklik olarak kullanılmaktadır.

Yağ eldesinden sonra kalan kısımlar küspe olarak hayvan beslenmesinde kullanılmaktadır.

Pamuğun Bitkisel Özellikleri

Kök

Pamuk derine giden kazık köklü bir bitkidir. Kök sitemi toprak yüzeyinin alt kısımlarında dallanmaya başlar. Kökler 1-1,5 m derine inmektedir. Olgunlaştıkça 3 m’ye kadar inmektedir.

Kök sistemi toprağın 30-40 cm’lik derinlikte yoğunlaşmaktadır.

Sap

Pamuk bitkisinin toprak üstü aksamı 80-150 cm boydadır. Toprak üstü aksamının dip kısmı odunsudur. Ana sap üzerinde almaşıklı dizilen yapraklar vardır. Her yaprak koltuğunda iki tomurcuk bulunur. Bunlardan merkezde olan tomurcuktan “odun dalı”, dışta olan tomurcuktan ise “meyve dalı” meydan gelir.

Bitkinin sadece alttaki 1-4 merkez tomurcuğu gelişir ve odun haline gelir. Bunlar kuvvetli fakat kısır dallardır. Doğrudan meyve vermezler. Ancak üzerindeki ikinci ve üçüncü dallar meyve oluşturur.

Yaprak

Tüylülüğü, rengi ve şekli değişik olabilen pamuk yaprakları yırtmaçlıdır. Yaprak alt yüzünde yırtmaçların tam ortasında üç-beş adet büyük damar ile bunlardan çıkan tali damarlar bulunur. Büyük damarlar üzerinde yeşil renkli bezeler bulunur.

Çiçek

Pamuk çiçekleri meyve dalındaki boğumlar üzerinde bulunur. Bir meyve dalı üzerinde 6-8 adet çiçek tomurcuğu bulunur. FAkar bunların hepsi koza haline dönüşmez. Tomurcuk üçgen şekilli uç yaprakçıkla örtülmüş durumdadır. Bu yapraklar “brakte”lerdir. Bu haldeki çiçek tomurcuğa “tarak” denilmektedir.

Koza

Çiçeklerin döllenmesi ile kozalar oluşur. Kozalar önce maksimum büyüklüğe ulaşır. Daha sonra lifleri olgunlaştırır. Lifler tohum kabuğunun epidermis hücrelerinin bazılarının dışa doğru uzaması ile meydana gelir. Bu uzantılar bazen kısa halde kalır ve “hav” meydana gelir.

Olgunlaşmanın ilerlemesi ile beraber gelişmesini tamamlayan lifler kapsüle basınç yapar ve bölmelerin birleştiği yerler çatlar. Bu şekilde lifler dışarı sarkar. Bu hasat belirtisidir.

Tohum

Pamuk tohumları armut biçimde olup ince ucu çok sivri ve serttir. 1000 tane ağırlığı 80-125 g arasında değişmektedir. Kabuklu tohumun %39’u karbonhidrat, %18-23’ü yağ, %22’si protein, %12’si ham selüloz ve %4’kül’dür.

Pamuğun Ekolojik İstekleri

İklim İsteği

Yıllık ortalama sıcaklığın 19oC yetişme periyodu ortalamasının ise 25oC olması gerekmektedir. Bu sıcaklık meyve tomurcuğu oluşumundan önce 20oC, çiçeklenme döneminde 25 oC, koza gelişmesi döneminde ise 20-25 oC olması uygundur.

Hasat zamanında vejetatif gelişmenin tamamen durması için sıcaklığın azalması, lif kalitesini olumsuz etkilenmemesi için de 15 oC’den aşağı düşmemesi gerekmektedir.

Yıl içerisinde dağılım düzenli olması şartıyla yıllık toplm yağış 500-700 mm olan yerlerde sulanmadan yetişmektedir. Sulamak kaydıyla yıllık yağış 150 mm olan yerlerde de yetişir. Bu miktarın üst sınır 1500 mm’dir.

Toprak İsteği

Pamuk toprak yönünden seçici değildir. En iyi gelişimi orta bünyeli, tınlı, alüvyonlu ve organik maddece zengin topraklarda iyi gelişmektedir.

En iyi gelişimi pH 6,5-7,5 derecesinde göstermektedir.

Pamuk Ekim Nöbeti

Pamuk, buğdaygiller ekim nöbetine girerek toprak sıkışıklığını azaltmakta, baklagiller ile de ek azot artışı sağlamakta, mısır ile de toprağın organik madde içeriğini arttırmaktadır.

Toprak İşleme ve Tohum Yatağı Hazırlama

Toprak öncelikle güz döneminde derin sürülür. Ot çıkışı gerçekleşirse ikileme yapılabilir. Tav uygun değilse ikileme bahara bırakılır. Baharda bu işlemi takiben ekime kadar ot olursa tekrar hafif bir sürüm yapılır.

Ekim

Yeterli ürün için kuru şartlarda yeterince erken ekim yapılmalıdır. Ekim son sonları geçtiği, toprak sıcaklığı 15oC’yi bulduğu zaman yapılmalıdır.

Ülkemizde pamuk mart-mayıs aylarında ekilmelidir.

Pamuk sıraya ekilen bir bitkidir. Ekim mibzerle yapılması uygundur. Alışkanlığı az olan pamuk tohumunun havının alınması ve mibzer ayarının iyi ayarlanması ekimde başarı sağlamaktadır.

Pamuk tohumu 3-4 cm derinliğe ekilir. Bu ekim kumlu topraklarda daha derindir.

Pamuğun Bakımı

Seyreltme

Ekim anında normalden fazla atılan tohumdan dolayı tarlada bulunan fazlalık fidelerin uzaklaştırılması “seyreltme” denilmektedir.

Çapalama

Ekimden sonra pamukla beraber yabancı otlar da gelişmeye başlar. Sıralar belli olmaya başladığında ilk çapa yapılır. Sıra araları makine ile sıra üzeri ise elle çapalanmalıdır. Kuru şartlarda 2-3 , sulu şartlarda 4-5 çapa yapılır.

Gübreleme

Gübreleme toprak tahliline göre yapılmalıdır. Eğer toprak tahlili yapılmadı ise; bölgelere göre değişmekle birlikte dekara 10-13 kg civarında azotlu gübre, 5 kg fosforlu gübre verilmelidir.

Sulama

Sulama açısından pamukta 4 devre önemlidir. Devreler ;

  • 1. sulama Ekimde toprak tavını sağlamak için ekim öncesi dönemde sulama yapılabilir.
  • 2. sulama ekim ile çiçeklenme arasında yapılabilir.
  • 3. sulama su ihtiyacının en fazla olduğu çiçeklenme ve meyve yatma dönemidir. Çiçeklenme görülmesinden 1-2 hafta önce ilk su verilmelidir.
  • 4. sulama kozaların açılmasından sonraki devredir.

Özel işlemler

Pamukta verim ve kalitenin artırılması için bazı özel işlemler yapılmaktadır.

Çiçeklenme sırasında bazı çiçeklerin ve tomurcukların koparılması ile kalanların daha iyi gelişmesini sağlamak için “çiçek döktürme” yapılabilir.

Sonbaharda fazla gölgelenmeyi önlemek, havalanmayı artırmak ve kozaların açılmasını erkenleştirmek için “yaprak döktürme” yapılmaktadır.

Kozalar açtıktan hemen sonra veya çatlamadan hemen önce sap ve dalların uçlarını almak suretiyle vejetatif büyümenin durdurulduğu “tepe kırma” işlemi yapılmaktadır. Böylece olgunlaşma da erken olmaktadır.

Pamuğun Hasadı

 

Pamukta hasat anında kozaların açılma durumuna göre, açılan kozalar ve açılmayan kozalar olmak üzere hasat yapılabilir.

Hasat anında kozayı oluşturan bölmeler hafif aralanır, fakat açılmazlar. Bunlar 2-8, ortalama 3 defa hasat edilirler. Hasat elle veya makine ile yapılabilir. Kütlü kozadan hasat sonrasında “şiftleme” denilen işlemle alınır.

Çatlayan kozalarda ise kütlü hasadı yapılır. Bu hasat elle veya makine ile yapılabilir.

Çırçırlama

Tarlada hasat edilen kütlü içindeki lif ve çiğitlerin birbirinde ayrılması işlemidir. Bu iş için testereli ve merdaneli çırçır makinesi kullanılmaktadır.

Çırçırlanan lif pamuk piyasaya sıkıştırılmış balyalar halinde sunulur. Standardizasyon açısından her çırçırhane balyalama makinesi bulunmalıdır.

Pamuk Hastalık ve Zararlıları

Hastalıklar

  • Pamuk Verticillium Solgunluğu

Zararlılar

  • Pamuk Yaprak Biti

  • Tütün Thripsi

  • Pamuk Yaprak Pireleri

  • İki Noktalı Kırmızı Örümcek

  • Tütün Beyaz sineği

Önerilen Makale ; Lif Bitkileri 

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Ziraat Mühendisi & Sürdürülebilirlik Koordinatörü     Büyük adımların gayeleri, diğerlerinin ise istekleri vardır. . .

Yorum Yap

Yorumlar (0)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir