İlginizi Çekebilir
kumquat
  1. Ana Sayfa
  2. Meyveler
  3. Meyve Ağaçlarında Budama

Meyve Ağaçlarında Budama

budamaa

Bu yazımızda sizlere meyve ağaçlarında budama nasıl yapılır hakkında bilgi vereceğiz. Bitkilerde verim artışında önemli unsurlardan biri budamadır. Daha verimli ve görsel olarak daha albenili meyveler elde edilmesi için doğru zamanda doğru şekilde budama yapılmalıdır. Bitkilerimizin daha sağlıklı ve daha verimli olması için yazımızı okumanızı tavsiye ederiz. İyi okumalar dileriz…

Peki budama nedir???? Ne zaman yapılır??? Budamanın faydaları nelerdir?? Kaç tip budama vardır? Bu sorulara ve daha fazlasına cevap bulalım…

Budama

Budama; canlı toprak üstü organlarına uygulanan kesme, bükme, tomurcuk, sürgün ve yaprak alma gibi işlemlere denir.

meyve ağaçlarında budama nasıl yapılır

Budamanın Faydaları nelerdir?

  • Bitkileri en kısa zamanda ürüne yatırmak ve onları en uzun süre meyve vermesini sağlamak.
  • Bitkilerin toprak altı ve toprak üstü aksamlarını dengede tutmak.
  • Toprak işleme, hasat ve kültürel bütün uygulamaları kolaylaştırmak.
  • Bitkide ışıklanmayı artırarak dengeli yaprak ve meyve oluşumunu sağlamak.
  • Bazı bitkilerde görülen peryodisiteyi azaltmak veya önlemek. (Periyodise: bitki bir yıl ürün verir ertesi yıl ya hiç ürün vermez ya da az ürün verir.)
  • Ürün verimini ve kalitesini artırmak.
meyve ağaçlarında budama nasıl yapılır

Budama Zamanı

Budama zamanı tür ve çeşitlere göre değişiklik gösterir. Budama zamanı bitkiler yapraklarını döktükten sonra başlar, bitkiler yaprak açmadan öncesine kadar budama yapılabilir. Yaprak açmadan önce ise kesinlikle bitkiye su yürümemiş yani bitki uykudan uyanmamış olmalıdır.

Kaç Tip Budama vardır?

Meyve ağaçlarında yapılış amaçlarına göre 3 tip budama vardır. Bunlar;

  1. Şekil budaması
  2. Ürün budaması (verim budaması)
  3. Gençleştirme budaması

Meyve Ağaçlarında budama

Meyve Ağaçlarında Şekil budaması

Meyve ağaçlarına çok değişik şekiller verilmektedir. Uygulama da en çok görülen şekilleri şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Goble şekil budaması
  • Doruk dallı şekil budaması
  • Piramit şekil budaması
  • Palmet şekil budaması

Meyve ağaçlarına genel olarak çok yağışlı ekolojilerde “goble” ve “palmet“, az yağışlı ve kurak ekolojilerde ise “doruk dallı” ve “piramit” şekilleri verilmektedir.

Meyve Ağaçlarında Goble şekil budaması

Genellikle nemli bölgelerde uygulanan bu şekil uzun yıllardır ülkemizde ve dünyada kullanılmaktadır. Üç ana daldan oluşan bu şekil hemen hemen tüm meyve ağaçları için uygundur.

Fidan dikildikten hemen sonra topraktan 40-60 cm yükseklikten kesilir. Ağustos aylarında ilk şekil verilir. Fidan üzerinde aralarında 5-10 cm mesafe bulunan gövde ile 45°-60°’lik açı yapan ve gelişme kuvvetleri hemen hemen aynı olan üç ana dal seçilir. Bunların dışındaki dallar varsa eğilir, bükülür. Böylece birinci yılda yapılan işler sona erer.

İkinci yılda bir kış periyodu geçiren fidanlarda her türlü bakım özenle uygulanır. Bu şartlarda fidan üzerindeki sürgünlerde kuvvetli bir vegetatif gelişme sağlanır. Temmuz-Ağustos aylarında her ana dal üzerinde biri yardımcı dal, diğeri ana dalın devamı olmak üzere iki dal seçilir. Yardımcı dal ana dalla rekabet etmeyecek kuvvette ve 10-20 cm uzaklıkta olmalıdır. Aynı yıl içerisinde seçilen yardımcı dallar belli bir uzunluk üzerinden kesilir. Yalnız 40-60 cm’nin altında gelişme gösteren dallara dokunulmaz.

Aynı işlemler üçüncü yılda devam ettirilir. Yalnız üçüncü yılda yardımcı dallar bir önceki yılın aksi istikametinde seçilir. Daha önceki yıllarda eğilmiş ve bükülmüş dallar ise kesilir.

 

Meyve Ağaçlarında Doruk dallı şekil budaması

Bu şekil yağış miktarı az, hava nisbi nemi düşük ve ışıklanma şiddetinin yüksek olduğu bölgelerde tüm meyve tür ve çeşitleri için uygulanmaktadır. Bu şeklin gobleden tek farkı üç ana daim ortasında bir doruk dalının bulunmasıdır.

Fidan dikildikten hemen sonra topraktan 40-60 cm yükseklikten 4-5 cm uzunluğunda bir tırnak bırakılarak kesilir. Fidanlar gelişmeye bırakılarak bu arada her türlü kültürel işlemler özenle uygulanır.

Yaz gelişme periyodu içerisinde Temmuz-Ağustos aylarında fidana ilk şekil verilir. Fidanın gövdesi üzerinde eşit kuvvette gelişmiş, gövde üzerinde düzgün dağılmış 3 ana dal ile bunların ortasında gelişen ve gövdenin devamını oluşturan bir doruk dalı seçilir. Seçilen dalların gövde ile yaptıkları açıların 45-60 derece olmasına dikkat edilir. Bu seçimden sonra fidan üzerindeki diğer dalcıklar kesilmez, eğilip bükülerek gelişmeleri önlenir. Doruk dalı olarak seçilen dalcığın dik büyümesini sağlamak amacıyla bu dal daha önce bırakılan tırnağa bağlanır. Yaz periyodunu takibeden kış dinlenme periyodunda, eğer fidanlara ilk şekil verilmemişse öncelikle şekil verme işlemi uygulanır. Daha sonra ana dal olarak seçilen dallar 40-60 cm’nin üzerinde bir gelişme göstermişlerse bu uzunlukta kesilir, aksi takdirde dallara dokunulmaz. Doruk dalı üzerinde oluşan dalcıklara dokunulmaz; bunlardan bağ olarak yararlanılır. Dallar arasında gelişme yönünden bir denge bulunmuyorsa, zayıf gelişen dalın uzunluğu dikkate alınarak diğerleri kesilir, kuvvetli gelişen dalın arası genişletilir, zayıf gelişenin ise arası daraltılır.

İkinci yılda ilkbahar gelişme periyodunun başlaması ile yeni dallar oluşmaya başlar ve daha önce seçilen dallar gelişmelerini devam ettirir. Yaz gelişme periyodunun ortasında Temmuz-Ağustos ayı içerisinde her ana dal üzerinde iki, doruk dalında bir dalcık seçilir. Geri kalan dallar eğilir bükülür. Ana dallar üzerinde seçilen yardımcı dalların aynı yönde, doruk dalı üzerinde seçilecek dalcığın ise doruk dalının devamını oluşturacak yönde olması gerekir.

Meyve Ağaçlarında Piramit şekil budaması

Piramit şeklinde fidanlar 60-80 cm yükseklikten, 3-4 cm’lik bir tırnak bırakılarak kesilir. İlkbahar gelişme periyodu ile birlikte fidandaki gözler sürmeye başlar. Yaz gelişme periyodunda Temmuz-Ağustos ayları içerisinde gövde üzerinde düzgün olarak dağılmış, gelişme kuvvetleri eşit olan üç ana dal ile gövdenin devamını sağlayacak olan doruk dalı seçilir. Diğer dallar ise kesilmeyip eğilip bükülerek gelişmesi engellenir. Kış gelişme periyodu içerisinde yazın yapılan işler gözden geçirilir. Eğer ana dallar ve doruk dal arasında gelişme yönünden bir denge mevcut ise dallar 60- 80 cm üzerinden kesilir. Eğer ana dallar arasında gelişme yönünden bir dengesizlik mevcut ise daha önce belirtilen önlemlerle bu dengesizliğin giderilmesine çalışılır.

piramit şekil budaması 1.yıl

İkinci yıl yaz gelişme periyodu içerisinde her ana dal üzerinde bir tanesi ana dalın devamını sağlayacak, diğeri ise yardımcı olmak üzere iki dalcık seçilir. Her ana dalın üzerindeki yardımcı dalların aynı yönde olmasına dikkat edilir. Ana ve doruk dalı üzerindeki diğer dalcıklar ise karşılıklı çekilerek bağlanır. Takip eden kış periyodu içerisinde herhangi bir müdahale yapılmaz. Sadece yazın yapılan işler kontrol edilir, varsa eksiklikler giderilir ve gerekli kısaltmalar yapılır.

piramit şekil budaması 2.yıl

 

Üçüncü yıl içinde ağacın gelişmesi toplu olarak incelenir. Karşılıklı bağlanmış dallar çözülmüşse tekrar bağlanır. Ana dallar 50-60 cm’den fazla gelişme göstermişlerse bu dallar 50-60 cm uzunluktan kesilir. Ayrıca ana dallar ile yardımcı dallar arasında denge sağlanmasına çalışılır. Doruk dalı ise 110-120 cm yükseklikten 3-4 cm tırnak bırakılarak kesilir. Bundan sonra ikinci kat oluşturulmasına başlanır.

piramit şekil budaması 3.yıl

Palmet şekil budama

Fidanlar dikildikten sonra 40-60 cm yükseklikten 3-5 cm tırnak bırakılarak kesilir. İlkbahar gelişme periyodundan itibaren özenle gerekli bakım yapılan fidanlar gelişmeye başlar. Temmuz-Ağustos aylarında fidanlara şekil verilmeye başlanır. Bu amaçla her fidanda iki anadal ile bir de doruk dalı seçilir. Diğer dalların gelişmesi engellenir. İki ana dalın gövdenin her iki yanında, gövde ile 45°-60° açı yapması istenir. Bunu sağlamak için bahçede ya sabit telli sistem bulunur veya ağacın dalları daha önceden hazırlanmış söğüt veya kavaktan yapılmış herekler ile bağlanır. Kış dinlenme periyodu içerisinde yazın yapılmış olan işler gözden geçirilir. Seçilen dallar 60-80 cm uzunlukta kesilir. İkinci yıl fidanların bakımları eksiksiz yerine getirilirken Temmuz- Ağustos aylarında ikinci kat oluşturmak üzere yine fidanın üzerinde ilk yılda olduğu gibi iki ana dal ve doruk dalının devamı seçilir. Bu şekilde palmet sisteminde her yıl veya iki yılda bir, bir kat oluşturulur. Ancak beş kattan daha fazlasına müsaade edilmemelidir. Katlar arasındaki uzaklık, toprak ve ekolojik şartlara göre değişmektedir. Ancak her kat bir önceki kattan en azından 10-20 cm daha yüksekte oluşturulmalıdır.

palmet şekil budaması

Verim Budaması

Şekil budamasında olduğu gibi verim budaması belirli prensiplere göre yapılır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Meyve ağaçları yaşlandıkça veya sürgün gelişmeleri yetersiz olmaya başlayınca daha şiddetli budanmaları gerekir. Yani kesmeler daha kısa olmalı, bükülmüş ve eğilmiş dalların büyük bir kısmı çıkartılmalıdır.
  • Ana dallar tek tek ele alınmalı, bunlar üzerinde dikine büyüyen birbiri üzerine gelen dallar var ise çıkartılmalıdır. Ayrıca yardımcı dallar arasında fazla uzayanlar bulunuyorsa bunlar kısaltılmalıdır.
  • Ana veya yardımcı dallardan çıplaklaşmaya yönelenler kısa kesilerek boş yerlerde yeni dalların oluşturulmasına çalışılır.
  • Meyve dallarından bir kısım özellikle yaşlı olanları kesilerek atılır. Bu şekilde, böyle dalların yenilenmesine çalışılır.
  • Kuru, hastalıklı veya zayıflamış dallar diplerinden kesilerek çıkarılır. Bir ana veya yardımcı dal üzerinde fazla miktarda meyve dalı oluşmuş ise bunlar arasında seyreltme yapılır. Yani iyi gelişmiş ve iyi güneş alanlar bırakılır, diğerleri çıkartılır. Ancak bu işlem uygulanırken dalların çıplaklaşmamalarına özellikle dikkat edilir.
  • Verim budamasında dal bükme ve eğmelerine yer verilmemeli dallar ancak bağ olarak kullanılmalıdır.
  • Meyve ağırlığı nedeni ile eğilerek açıları genişlemiş dallar diğer dallara bağlanarak eski hallerine getirilir.
meyve ağaçlarında verim budaması

Gençleştirme Budaması

Bu budama ağaçlarda yeniden kuvvetli sürgünler oluşturarak yeni bir taç oluşması için yapılır. Böylece ağaçta verim yeniden arttırılacağı gibi meyve kalitesi de iyileştirilmiş olur. Gençleştirme budaması yapılırken şu noktaların göz önünde tutulması gerekir:

  • İhtiyarlamış ve ekonomik ömrünü tamamlamış ağaçlarda gençleştirme budaması yapılmaz. Çünkü bunlar şiddetli budamanın etkisiyle iyice güçten düşer ve çabucak ölür.
  • Gençleştirme budamasında dal kesimleri çok olduğundan değişik meyve türlerinin bu şiddetli budamaya karşı dayanma güçleri dikkate alınır. Bu bakımdan zeytinler başta gelir. Bunu dayanma derecesine göre armut, erik, elma, kayısı ve kirazlar izler.
  • Gençleştirme budamasında ekolojik şartların da büyük etkisi vardır. Örneğin sıcak ve kurak iklimlerde ağaçların şiddetli budamalara karşı dayanmaları nemli iklimlere göre daha azdır. Aynı şekilde zayıf topraklar üzerinde yetişen meyve ağaçları şiddetli budamalara dayanamazlar.
gençleştirme budaması

Gençleştirme budamasında önce kurumuş, sık ve birbiri üzerine gelen dallar çıkarılır. Geri kalan dallarda da kısa budamalar yapılarak ağacın tacı küçültülmüş ve yeniden kuvvetli sürgün oluşumu sağlanmış olur. Gençleştirme yapılacak ağaçların ana dalları ve gövdeleri üzerinde birçok obur dallar, kuvvetli sürgünler oluşur. Bunlardan yalnız yeni tacın oluşumu için gerekli olanlar bırakılır, diğerleri tamamen çıkartılır.

Gençleştirme yapılan meyve bahçelerinde ağaçlar şiddetli kesim sonucu zayıf düşeceğinden bahçe toprağı iyice işlenmeli ve bolca gübrelenmelidir.

Meyve ağaçlarına uygulanan budama yapılış zamanlarına göre ayrıca kış ve yaz budaması olmak üzere ikiye ayrılır. Kış budaması meyve ağaçlarının dinlenme döneminde yapılan budamadır. Yeşil budama olarak da tanımlanan yaz budaması ise yaz aylarında oluşan yeşil sürgünlerden bazılarını kesmektir. Yaz budaması, kış budamasını tamamlamak veya düzeltmek amacıyla yapıldığı gibi bazı bölgelerde ışıklanmayı artırmak amacıyla da yapılır.

SİZLERE DAHA İYİ HİZMET VEREBİLMEK İÇİN BİZLERE YORUM KISMINDAN DÜŞÜNCELERİNİZİ PAYLAŞMANIZ BİZİM İÇİN ÇOK ÖNEMLİDİR….

BU YAZIMIZDA AKLINIZA TAKILAN BÜTÜN SORULARI YORUM KISMINDA BİZLERE SORABİLİRSİNİZ… 

SAĞLIKLI VE VERİMLİ GÜNLER DİLERİZ. 

Önerilen makale: Aşı Çeşitleri

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Yorum Yap

Bu yazının yorum fonksiyonları kapatılmıştır.

Yorumlar (4)

  1. burakkosar_avatar
    1 sene önce

    Merhabalar acaba meyve ağaçlarında filiz budaması olur mu ve hangi tarihler arasında olur ?

    • burakkosar_avatar

      Öncelikle takibiniz den dolayı teşekkür ederiz. Evet meyve ağaçlarında filiz budaması yani sürgün budaması yapılır. Sürgün budamasının amacı ise ağacı istenilen şekle ve verime getirmektir. Tarihleri ise normalde yaşlarına göre değişiklik gösterir. Fakat ilk bahar aylarında yapılması uygundur. Sebebi ise yeni oluşacak sürgünlerin kaliteli çıkmasını sağlar.

  2. burakkosar_avatar
    1 sene önce

    Bodur kiraz ağaçlarında maxima 14 üzerindeki 0900 kiraz ağacını nasıl budamalıyız modifiye mi lider budamama mı ?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir