İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Zirai Bilgiler
  3. Aşı Çeşitleri

Aşı Çeşitleri

aşılama

Bu yazımızda yetiştiricilik acısından bizler için önem arz eden Aşı Çeşitlerini ve aşılamanın önemini, faydalarını anlatacağız. Aşı yaparken veya aşı yapmak istiyorsak nelere dikkat etmemiz gerektiğini, hangi aşıyı hangi tür bitkilerde kullanırız??  Ne zaman hangi aşıyı yaparız??? Bu soruların hepsini sizler için yanıtlayacağız.. İyi okumalar dileriz..

Öncelikle aşı nedir? Neden aşılama yapılır? Aşı yapmanın avantajı nedir?

Aşı Nedir???

Aşı; İki bitki parçasını birleştirip kaynaştırmak ve tek bir bitki gibi büyüme gelişmesini sağlamaktır. Peki bu iki bitki parçası nedir?? Bunlar anaç ve kalem olarak adlandırılır. Anaç kök kısmını oluşturan genellikle köklenmesi iyi olan bitkiler veya yabani bitkilerdir. Kalem ise istenilen çeşidin çoğalmasını veya daha iyi gelişmesini sağlamak istediğimiz çeşitten aldığımız bitki parçasıdır. Yani toprak üstü aksamını oluşturan kısım kalem toprak altı aksamını oluşturan kısmına anaç denilir. İki vegatatif bitki parçasını birleştirip kaynaştırarak yeni bir bitki elde edilmesine yönelik bütün yöntemlere Aşılama denilmektedir.

İki ayrı bitkinin bir bitkide buluşması

Peki biz bu aşılamayı neden yapıyoruz??? Aşının kullanım amacı nedir???

  • Tohumla çoğaltımı yapılamayan bazı türlerde çoğaltımı ve sürekliliği devam ettirebilmek için, (Örneğin muz, çekirdeksiz üzüm ve bazı portakal mandalina türleri)
  • Bazı bitkilerin üstün özellikleri tohumla korumak mümkün değildir. Tohumda oluşan farklılıkları ortadan kaldırarak aynı üstün özelliklere sahip bitkiler elde etmek için.
  • Çelikle çoğaltım sağlanmayan türlerde bitki özelliklerini taşıyan yeni bitkiler elde etmek için.(Örneğin elma, armut, kayısı, ceviz vs vs)
  • Anaçların üstün özellikleri kullanabilmek için.(Örneğin iyi köklenme, Erkencilik sağlama vsvs)
  • Ara anaçların olumlu etkilerinden yararlanmak için.( bazı çeşitler aşıya uyum sağlamaz bunun için anaç ile kalem arasına ikisine de uyumlu bir anaç daha atılır. Aradaki uyuşmazlığı ortadan kaldırır.)
  • Çeşit değiştirmek için. ( beğendiğimiz bir bitkiyi sahip olduğumuz bitkiye aşılayarak sevdiğimiz bitkileri elde ederiz.)
  • Ağaçlarda zarar gören kısımları onarmak için.(Bitkiye dışarıdan gelen zararlarla oluşan hasarları kapatabilmek için yapılan onarım aşısıdır.)
  • Islah çalışmaları sonucu elde edilmiş bitkilerde büyümenin hızlandırılması için.

Peki yukarıda yazılan bu yararlardan faydalanmak için nasıl ve hangi aşılar yapılır??

Aşı Tipleri

Aşılar anaç üzerine takılan parçaların niteliğine göre 2 sınıfa ayrılır. Bunlar;

  1. Göz Aşıları
  2. Kalem Aşıları

Göz Aşıları

Göz aşıları, küçük bir kabuk parçası ve bunun üzerinde bulunan bir tek göz ile yapılan aşılardır. Göz aşısı yapma zamanları, bitkinin ve kambiyum dokunun aktif gelişme halinde olduğu ilk bahar da başlar ve bitkinin canlılığının son bulmasına kadar yani sonbahara kadar yapılmaktadır. Yani bitkiye su yürüme başlayınca başlar bitki uyumaya geçinceye kadar yapılır. En iyi sonuçları İlkbahar , haziran ve Ağustos-Eylül aylarında verir.

Peki göz aşıları neden yapılmalıdır??? Kaç tip göz aşısı vardır?? Göz aşıları nasıl yapılır?

Göz aşısının kalem aşısına göre faydaları nelerdir?

  • Göz aşıları kurşun kalem kalınlığında bulunan anaçlara bile yapılabilmektedir. Bundan dolayı aşı yapmak için yıllarca beklemeye gerek yoktur.
  • Aşıya erken yıllarda başlandığı için aşılanan bitkiler daha erken meyveye yatar.
  • Daha az kalem ile daha fazla aşılama yapılmaktadır.( her aşı için bir göz kullanılıyor.)
  • Aşılama yapılırken anaç kısmında daha küçük yaralar açıldığı için uyum daha hızlı olur aşı tutma oranı yükselir.(genelde göz aşılarının tutma oranı %85-95 arasındadır.)
  • Aşının tutup tutmadığını erken vakitte öğrenebiliriz. Tutmayan aşıların yerine tekrar aşılama yapılabilir.(Göz aşılarında 15-20 gün içinde sonuç belli olur.)
  • Göz aşılarının öğrenilmesi ve yapılması daha kolay olmaktadır. Usta bir aşıcı ve bağlayıcı günde ortalama 800 ile 1200 arasında aşı yapabilir.
  • Göz aşılarında aşıdan sonra aşı macunu kullanmaya gerek yoktur.

Göz aşıları 3 tipte yapılır. Bunlar;

  1. T Göz Aşısı
  2. Yama Göz Aşısı
  3. Yongalı Göz Aşısı

T Göz Aşısı

Bu aşı genellikle meyve fidanlıklarında 0.6-2.5 çapındaki kolay kabuk veren anaçlara uygulanır. Aşıda gözler, anaçların toprak yüzeyinden 5-25 cm yüksekliğine, kabuğun düzgün bir yerine, aynı yönde takılmaktadır. Anaçta yapılacak kesimlerde, aşıcılar çoğunlukla önce yukarıdan aşağıya kesimin, sonra buna dik olan yatay kesiminin yapılmasını tercih etmektedirler. Bunun için anaç üzerinde önce 2.5 cm uzunlukta dikey bir kesim yapılır. Sonra, dikey kesimin üst ucunda, gövde çevresinin 1/3’ü kadar kısmında kabuk yatay olarak kesilir. İki kabuk dilimini kaldırmak amacıyla bıçak hafifçe çevrilmelidir. Burada, yatay ve dikey kesimlerin gerektiğinden uzun olmamasına
dikkat edilmelidir.

Gözün hazırlanması için, aşı kaleminde gözün 1.0 cm kadar aşağısından eğimli bir şekilde kesime başlamr. Gözün altından geçip, 2.5 cm kadar üstünde kesim bitirilir. Gözün 2 cm üzerinden yatay kesim yapılarak göz kalemden çıkarılır. Gözün hazırlanmasında “odunlu” ve “odunsuz” olmak üzere iki teknik uygulanır. Bazı aşıcılar, gözü çıkarırken, uygulanan eğimli kesimi, odun dokusuna geçecek şekilde biraz derin yaparlar. Bazı aşıcılar ise odunu çıkarılmış gözleri tercih etmektedirler. Ancak, gözün odunsuz hazırlanması durumunda, gözün altında bulunan ve göze su ile besin maddelerini sağlayan iletken dokulardan ibaret küçük bir odun kısmı mutlaka bulunmalıdır.
Aşının son aşaması, hazırlanan gözün anaçta açılan “T’ ye yerleştirilmesidir. Gözün üst yatay kesim yüzeyi, anaçtaki yatay kesim yüzeyi ile çakışıncaya kadar göz aşağıya itilir. Bu işlemin ardından, gözün kabuk kısmı anacın kabuk kanatlarıyla kapatılmalı, ancak göz açıkta kalmalıdır.

Yama Göz Aşısı

Özellikle ceviz ve pikan cevizi gibi kalın, girintili çıkıntılı kabuğa sahip olan meyve türlerinde yaygın olarak kullanılır. Bu türlere ait fidan üretiminde, vegetasyon süresinin uzun olması nedeniyle, daha çok Ağustos ayında yapılan durgun aşıtercih edilir. Bu amaçla, yama göz aşısı, o yılın sürgünlerinin topraktan 8-10 cm yüksek kısmına
yapılır. Cevizlerde aşıdan sonra aşı kesitinden sızan siyah renklikanama suyu, burada birikerek aşımn tutmasına engel olduğundan, aşıdan önce anaçta aşı yapılacak kısmın altında odun tabakasına kadar inen V şeklinde bir çentik açılarak kanama suyu dışarı akıtılır. Bundan sonraki işlemler T göz aşısında olduğu gibi devam etmektedir.

Yongalı Göz Aşısı

Bu göz aşısı, kabuğun kalkmasına gerek duyulmayan bir aşı tekniği olduğu için bağcılığa özgü bir aşı olarak bilinir ve Amerikan asma anaçlarının bağdaki yerlerinde aşılanmasında yaygın şekilde kullanılır. Diğer göz aşılarında olduğu gibi her üç aşı döneminde başarı ile yapılabilirse de, sıcaklığın daha elverişli olduğu Ağustos ayındaki durgun aşı tercih edilmektedir.

Kalem Aşıları

Uzun yıllardır meyve ağaçlarında ve bağlarda çok farklı kalem aşıları uygulanmıştır. Ancak hangi kalem aşısı uygulanırsa uygulansın Aşının başarı oranı yüksek olması için şu beş şart çok önemlidir. Bunlar;

  1. Anaç ve kalem kesinlikle uyuşur olmalıdır.
  2. Aşılamada anaç ve kalemin kambiyum tabakası birbiri ile temas etmelidir. ( Yani bitki parçaların iç kısmı)
  3. Aşılama işlemi en uygun zamanda yapılmalıdır.( İlk baharda anaç kısmına su yürüme başladığı zaman yapılmalıdır.)
  4. Aşılama işlemi bittikten sonra aşı macunu veya benzer materyaller ile kapatılmalı ve bağlanmalıdır.
  5. Aşılamadan sonra  belirli bir süre aşılara özel bir bakım yapılır.( anaçtan çıkan sürgünler temizlenir. Kalemden çıkan Kökler temizlenir. Kalemden çıkan yeni sürgünler zayıf olduğu için kırılmaması için önlem alınır.)

Kalem Aşı Tipleri

  • Kabuk (çoban) aşısı
  • Yarma Aşı
  • Kakma Aşı
  • Köprü Aşı
  • İngiliz aşısı (Dilçikli – Dilçiksiz)

Kabuk (çoban) Aşısı

Kabuk aşısında farklı metodlar kullanılabilmektedir. Daha yaygın olarak kullanılan ve çoban aşısı olarak bilinen metotta ilk olarak aşılanacak dallar, bir kesici ile aşılanacakları kısımdan, kesit yüzey  dalın ana eksenine dik olacak şekilde düzgün olarak kesilmelidir. Aşıda her dala, kalınlığına göre 3-5 adet aşı kalemi yerleştirilebilir. Her kalem için, dalın ucunda, kabuktan oduna kadar inen yaklaşık 5 cm uzunluğunda yukarıdan aşağıya doğru çizgi halinde bir kesim yapılır. Sonra kalemi yerleştirmek amacıyla, kabuk bu kesitin her iki kenarı boyunca hafifçe kaldırılır.

Aşı, kabuk üzerindeki dik kesimin yalnız bir kenarı boyunca kaldırılması şeklinde de yapılmaktadır. 0.6-1.2 cm kalınlığında, 10-12.5 cm uzunluğunda hazırlanan kalemlerde 2-3 adet göz bulunmalıdır. Kalemin alt ucunun bir kenarı boyunca, 5 cm uzunluğunda bir kısmı kesilerek inceltilir. Kalem kalın ise kesim ve inceltmenin başladığı yerde, kalemin yaklaşık üçte biri oranında bir ökçe bırakılır. Böylece kalemin anaca daha iyi yerleşmesi
sağlanır. Kalemin uzun kesilen kısmının aksi yönünde, ikinci bir kısa kesim daha yapılır. Yapılan kesimler ile kalemin alt ucu, keskin bir kama şekline getirilir.

Daha sonra, hazırlanan kalemler anaca kabuk ile odun arasına yerleştirilir. Her kalem için ince ve başsız iki çivi kullanarak, kalemin anaca çivilenmesi başarıyı artırmaktadır. Ya da kalemler anaca bağlanmalıdır. Ancak aşı bağının aşıyı boğmasını önlemek için bir süre sonra kesilmesi gerekir.
Aşılama işlemi tamamlandıktan sonra bütün aşı kesim yerleri aşı macunu ile kapatılır.

Yarma aşı

Kaim anaçların aşılanması amacıyla kullanılan yarma aşıya 2.5-10 cm kalınlığındaki anaç veya dalın aşının yapılacağı kısımdan kesimi ile başlanır. Daha sonra özel yarma aşı aletlerinden birisi veya kalın gövde ve dallarda kasap bıçağı benzeri ağır bir bıçakla, aşılanacak kısmın merkezinden 5-7.5 cm derinlikte dik bir yarık açılır. Bu işlem aşı tokmağı veya çekicin bıçağa vurulması ile yapılır. Aşı yapılacak bölgenin 15 cm’lik kısmının düz, boğumsuz olması çok önemlidir. Aksi durumda düzgün bir yarma açılamaz. 7.5-10 cm uzunluğunda ve üzerinde 2-3 adet göz bulunduran kalemler uç kısımları yaklaşık 4-5 cm uzunlukta hafifçe meyilli kesilerek kama şeklinde hazırlanırlar. Kamanın anacın dış tarafında kalacak olan kenarı, iç tarafındaki kısmına göre biraz daha geniş
olmalıdır. Kalemler hazırlandıktan sonra açılan yarığın iki tarafından kambiyum tabakalarının bulunduğu yerlere iki kalem yerleştirilir. Yarığı açık tutmada kullanılan alet, kalemleri oynatmadan çıkarılır. Kalemler anacın basıncı ile sıkıca tutulduklarından, çivileme ve bağlama genellikle yapılmamaktadır. Meyvecilikte aşılama uygulaması
bittikten sonra aşı yüzeyinin tamamı aşı macunu ile kapatılır.

Kakma Aşı

Kakma aşı 7,5–10 cm ve daha kalın dallara ve gövdeye uygulanabilir ve kalemler iyi muhafaza edildikleri takdirde ilkbaharda büyüme döneminin başlangıcına kadar yapılabilmektedir. Anaç keskin bir testere ile düzgün bir şekilde kesilerek serpet ile düzeltilir. Anacın üst kısmında 4-5 cm uzunlukta V şeklinde bir yuva açılır. Kalemler en alt gözün karşısından aşağı doğru incelecek şekilde üçgen kesim yapılır. Kalem, açılan V şeklindeki oluğa tam olarak oturacak şekilde anaca yerleştirilir ve anaçla kalemin kambiyum tabakaları birbiriyle temas etmelidir. Anaç ve kalemde açılan yara yerleri havayla temas etmeyecek şekilde macunlanıp aşı bağı ile aşı yeri bağlanmalıdır.

Köprü Aşı

Genel olarak bazı nedenlerden dolayı meydana gelen yaraları onarmak için kullanılan bir yöntemdir ve ilkbaharda büyüme döneminin başlangıcına kadar yapılabilmektedir. Birkaç farklı yöntemi vardır. Anaçta onarılması istenen bölge temizlenir ve kalemlerin uçları düzgün ve dikdörtgen şekilde yontulur. Yara yerlerinin alt ve üst tarafında her kalem için 5-7 cm uzunlukta kabuk parçası çizilerek çıkartılır. Çizilen kabuğun 1-1,5 cm’lik dil kısmı bırakılıp gerisi kesilip atılır. Kalemler anaçta hazırlanan yerlerine yerleştirilir ve anaç ve kalemde açılan yara yerleri havayla temas etmeyecek şekilde macunlanıp aşı bağı ile aşı yeri bağlanmalıdır.

İngiliz Aşı

Göz aşısının başarı oranının düşük olduğu türlerde kullanılmaktadır. Bu yöntemde kalem ve anacın aynı kalınlıkta olması gerekir. Dilciksiz aşıda kalemin anaca yerleştirileceği tarafı, tek yöne meyilli olarak keskin bir aşı bıçağıyla kesilir ve kalemin ilk gözünün dışa bakmasıdır. Anaçta kalemin yerleştirileceği taraf, 2–2,5 cm uzunluğunda meyilli olarak ve kalemdeki kesik ile aynı uzunlukta olacak şekilde kesilir. Hazırlanan kalem ve anacın kesilen yüzeyleri kambiyum tabakaları çakışacak şekilde bir araya getirilerek aşı bağıyla bağlanır.

dilçikli ingiliz aşısı

SİZLERE DAHA İYİ HİZMET VEREBİLMEK İÇİN BİZLERE YORUM KISMINDAN DÜŞÜNCELERİNİZİ PAYLAŞMANIZ BİZİM İÇİN ÇOK ÖNEMLİDİR….

BU YAZIMIZDA AKLINIZA TAKILAN BÜTÜN SORULARI YORUM KISMINDA BİZLERE SORABİLİRSİNİZ… 

SAĞLIKLI VE VERİMLİ GÜNLER DİLERİZ. 

Önerilen makale: Fidan Dikimi

Yorum Yap

Yazar Hakkında

Yorum Yap

Bu yazının yorum fonksiyonları kapatılmıştır.

Yorumlar (3)

  1. burakkosar_avatar
    3 sene önce

    Merhabalar ben sitenizi yakından takip ediyorum.Ceviz ağacına hangi çeşit aşı ve ne zaman uygulamamız gerekiyor afyonkarahisar bölgesinde bulunuyorum cevizlerde karalekeler yaprakta ve meyvede oluyor. Ceviz kurtlanıyor bunun ilgili bilgi verirseniz sevinirim iyi forumlar.

    • burakkosar_avatar

      Merhabalar öncelikle takibinizden ve sorularınızdan dolayı teşekkür ederiz. Sorunun cevabı ise Göz veya kalem aşısı uygulanabilir. Göz aşısı yapmak isterseniz YAMA göz aşısı uygundur. Kalem aşı yapmak isterseniz YARMA kalem aşısı en uygun olanıdır. Yapraklarda oluşan kara leke hastalığına ve meyve içi kurtlanmalara ise bordo bulamacı ve güllüce iyi gelmektedir. Kimyasal olarak bir çok firmanın bunlarla ilgili ilaçları vardır. Bunlardan birini uygularsanız hastalığa karşı çözüm bulabilirsiniz.

  2. burakkosar_avatar
    3 sene önce

    Teşekkür ederim yardımlarınız için 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir